Trzy wymiary optymisty i pesymisty

Optymisty

Sierpień 26, 2014 • Pozytywna, Psychologia, szczęście i życie w Ameryce • Views: 3875

Martin Seligman badał jak style wyjaśniania wpływają na zachowanie. Szukał przyczyny w stawianiu czoła wyzwaniom, albo ucieczce przed nimi.

Kto zna hasła – slogany, typu: 

„zawsze przegrywam, nigdy mi się nie udaje, zawsze to mi się przytrafia, miałem dziś szczęście, udało mi się, to był przypadek, wszyscy tak myślą, etc.”

Te i inne motta pesymisty prowadzą w prostej linii do bezradności, a w konsekwencji nawet do depresji. Dlatego twórca psychologii pozytywnej, wraz z innymi badaczami tego nurtu, spędził lata na odkrywaniu różnic w myśleniu optymisty i pesymisty. W konsekwencji swej pracy M. Seligman i jego badacze zastosowali dwa wymiary: stałość i personalizację, które opisał B. Weiner, oni zaś dodali trzeci, nowy – zasięg aby na nowo zdefiniować style wyjaśniania.

Według teorii Seligmana, nasze style wyjaśniania przyczyn, możemy rozmieścić w trzech wymiarach:

wewnętrzne i zewnętrzne (personalizacja)

stałe i zmienne (stałość)

globalne i specyficzne (zasięg).

Wiemy jakie mogą być przyczyny. Dodajmy jeszcze przymiotniki: optymistyczny i pesymistyczny w sytuacji sukcesu i porażki i tym samym poznamy teorię stylu wyjaśniania Seligmana. To ważne aby zrozumieć jak znamienne w takich sytuacjach są style myślenia i jak wiele mogą one zmienić na korzyść albo niedobrze namieszać w drodze do celu!

Gdy zdarzy się porażka to:

Optymistyczny styl wyjaśniania sprawia, że jednostka w niepowodzeniu upatruje przyczyn zewnętrznych, nadając im zmienny charakter i dotyczący tylko tej jednej przykrej sytuacji. Optymistyczny styl wyjaśniania pomyślnych zdarzeń ma charakter stały „Jestem zdolna” i „Mam szczęście”. Posłużmy się obrazowym przykładem:

„Nie zdałem tego egzaminu, bo się nie nauczyłem” (przyczyna zewnętrzna – mam zdolności, ale zabrakło mi czasu, zmienna – miałem zajęty tydzień, specyficzne – chodzi o konkretny przykład, w tym przypadku egzamin, a nie całe życie).

Pesymistyczny styl wyjaśniania powoduje, że osoba przyczynę niepowodzenia upatruje w sobie. Ona jest źródłem porażki, uważa, że tak będzie stale i przelewa ten brak sukcesu na inne dziedziny życia. Osoby te cechuje zwykle niska samoocena i poczucie skazania na porażkę. Myślenie słowami ”zawsze” i „nigdy” doskonale wpasowuje się w ten styl wyjaśniania. Przyczyny wydają się trwałe i bez możliwości zmiany. Przykład tutaj brzmi zgoła inaczej: 

„Znowu nie zdałem egzaminu” (przyczyna wewnętrzna – brak mi zdolności, stała – zawsze oblewam, globalne – nie radzę sobie w każdej dziedzinie życia).

Gdy odniesie sukces to:

Optymista czuje się autorem sukcesu (przyczyna wewnętrzna), stała (zawsze) i globalna (w każdej dziedzinie). Posłużmy się podobnym przykładem: „Zdałem egzamin, bo jestem zdolny” (przyczyna wewnętrzna – zdolność, stała – zawsze, nie tylko dziś i globalna – także w innych sferach).

Pesymista zaś przypisuje sukces przypadkowi (przyczyna zewnętrzna), zmienna (chwilowa) i specyficzna (tylko w tej jednej dziedzinie). „Dziś udało mi się zdać łatwy egzamin” (przyczyna zewnętrzna – miałem szczęście, zmienna – łatwy materiał i specyficzna – tylko w tej dziedzinie).

Optymistyczny styl atrybucyjny z pewnością sprzyja sukcesom w życiu, lepszemu zdrowiu i dłuższemu życiu. Poprawia funkcjonowanie systemu immunologicznego. Pesymistyczny styl atrybucyjny działa dokładnie na odwrót. Podwyższa ryzyko depresji, częstszych chorób oraz gorszych osiągnięć w szkole czy pracy.

Oba style wyjaśniania grają ważną rolę w naszym życiu. Seligman na pewno nie zachęca do skrajnego optymizmu, który jest niebezpieczny i sprawia, że różowe okulary przysłaniają zdrowy rozsądek. Zaprasza on natomiast do przygody z wyuczonym racjonalnym optymizmem, który zmienia jakość życia. Wskazuje metody, które działają i uświadamiają, jak łatwo można sobie pomóc, bądź zaszkodzić.

Style wyjaśniania opisane są z perspektywy optymisty i pesymisty. Jak w życiu codziennym działają schematy myślenia pokazał wyżej opisany przykład z egzaminem. Każdy z nas z łatwością może podać przykłady zarówno do jednego, jak i drugiego stylu myślenia, który cechuje nas, bądź naszych bliskich. Po każdym powodzeniu i niepowodzeniu możemy sami dobrać właściwą i efektywną dla nas interpretację. Naszym myśleniem możemy uczyć się działać, stawiać czoła wyzwaniom i wyciągać wnioski, albo poddawać się po pierwszej porażce i uciekać w bezradność.

Schematy myślenia odgrywają ważną rolę w życiu. Pierwszym krokiem do ich poznania jest uświadomienie sobie, co mogą robić z naszym życiem. Drugim słuchanie siebie i ocena stylu wyjaśniania w sytuacji korzyści i niekorzyści. Kolejnym jest próba ich zmiany, gdy pesymistycznie nastrajają, albo wzmocnienia, gdy są za mało twórcze. Style wyjaśniania doprowadziły Seligmana do badań i książki pod znamiennym tytułem: „Optymizmu można się nauczyć”, którą gorąco polecam!

Photo attribution: Sara via flickr / CC BY-ND 2.0

Tagi:,